Έζησε στα χρόνια του Λέοντα του Μεγάλου (457-474 μ.Χ.). Το χωριό Μωγαρισσός ή Μαγαρισσός της Καππαδοκίας είναι ο τόπος όπου γεννήθηκε από γονείς πολύ πιστούς, ευσεβείς και ενάρετους, τον Προαιρέσιο και την Ευλογία.

Ο Θεοδόσιος αρνήθηκε την έγγαμη ζωή και έγινε μοναχός. Όταν έγινε μοναχός, διακρίθηκε από πολύ νωρίς για τον φλογερό του ζήλο στην απόκτηση των χριστιανικών αρετών. Η εγκράτεια και οι αρετές του, του προσέδωσαν ηθική τελειότητα, ώστε αξιώθηκε να κάνει θαύματα και να προλέγει τα μέλλοντα. Είναι πολλά και αξιομνημόνευτα τα θαύματα του Οσίου. Κατόρθωσε σε ένα μέρος, όπου θα ίδρυε μοναστήρι, να ανάψει κάρβουνα χωρίς να έχει φωτιά. Με την προσευχή του έδωσε σε μια γυναίκα που γεννούσε νεκρά παιδιά την ευλογία να τεκνοποιεί. Έφερε τη βροχή στην ξηραμένη γη. Λύτρωσε ανθρώπους που κινδύνευαν από τρικυμία. Έσωσε από τον θάνατο μια γυναίκα που αιμορραγούσε και ένα παιδί που είχε πέσει σε πηγάδι. Μια άλλη φορά ευλόγησε έναν κόκκο σιταριού, ο οποίος πολλαπλασιάστηκε τόσο, που γέμισε μια μεγάλη σιταποθήκη. Ο Κήρυκος, αξιωματικός του στρατού, έγινε άτρωτος στον πόλεμο φορώντας στο στήθος του το τρίχινο ένδυμα που του είχε χαρίσει ο Θεοδόσιος. Ο Όσιος κατάφερε ακόμη να σώσει τη σοδειά κάποιων γεωργών, η οποία απειλούνταν από ακρίδες.

Εκείνο που τον συγκινούσε περισσότερο ήταν η μελέτη του Ευαγγελίου και ιδιαίτερα οι συγκινητικές σκηνές από το Πάθος του Σωτήρα μας Χριστού. Γι’ αυτό επισκέφτηκε τους Αγίους Τόπους στην Ιερουσαλήμ, όπου ψηλάφησε και προσκύνησε τα χώματα όπου διαδραματίστηκαν τα μεγάλα γεγονότα των Παθών του Κυρίου μας.

Για να επισκεφτεί τους Αγίους Τόπους, πέρασε από την Αντιόχεια και ζήτησε την ευλογία του οσίου Συμεών του Στυλίτου. Ο Θεοδόσιος, αφού ασκήτεψε κοντά σε μεγάλους ασκητές, όπως τον Συμεών τον Στυλίτη και τον ησυχαστή Λογγίνο, αποσύρθηκε σε ιδιαίτερο ησυχαστήριο, διδάσκοντας με λόγια και έργα κάθε διαβάτη που περνούσε από εκεί. Όμως, πολλοί από αυτούς που δίδαχτηκαν από τον Όσιο επέστρεψαν κοντά του. Η υπερβολική αύξηση των αδελφών ανάγκασε τον Θεοδόσιο να ιδρύσει ένα μεγάλο και ευρύχωρο κoινόβιο μοναστήρι.

Ως κοινοβιάρχης οργάνωσε τη ζωή των μοναχών σύμφωνα με τα πρότυπα της πρώτης Εκκλησίας των Χριστιανών. Δηλαδή, «όλοι χωρίς εξαίρεση οι πιστοί, με μια καρδιά και μια ψυχή, ήταν μεταξύ τους ενωμένοι σαν μέλη της ίδιας οικογένειας και τα είχαν όλα κοινά» (Πράξ. β’ 44). Επειδή αντέδρασε έντονα στην αίρεση του Ευτυχούς, εξορίστηκε για λίγο καιρό από τον αυτοκράτορα Αναστάσιο τον Α’. Διορίστηκε γενικός προϊστάμενος όλων των Κοινοβίων της Παλαιστίνης, γι’ αυτό και έλαβε την επωνυμία «Κοινοβιάρχης». Σε προχωρημένη, πλέον, ηλικία ο Θεοδόσιος, αφού γαλούχησε με συμβουλές αιωνίου ζωής χιλιάδες ψυχές, παρέδωσε το πνεύμα του. Έζησε περίπου 105 χρόνια.