Στο Απολυτίκιο του οσίου Παχωμίου αναφέρεται περιληπτικά όλος ο βίος του. Χαρακτηρίζεται από τον ιερό υμνογράφο ως αρχηγός της πνευματικής αγέλης του Χριστού, που την οδηγεί προς τη βασιλεία των ουρανών.

Γεννήθηκε το 290 μ. Χ. στην Άνω Θηβαΐδα της Αιγύπτου από γονείς ειδωλολάτρες. Όταν ενηλικιώθηκε κατατάχτηκε στον αυτοκρατορικό στρατό, όπου τους είχαν σα φυλακισμένους, για να μη δραπετεύσουν. Εκεί συνδέθηκε με χριστιανούς στρατιώτες, που έκαναν αγαθοεργίες σε αιχμαλώτους, χριστιανούς και ειδωλολάτρες, στους οποίους συμπεριλαμβανόταν και αυτός και από αυτούς γνώρισε τη χριστιανική πίστη. Όταν απολύθηκε από τον στρατό, βαπτίστηκε και στη συνέχεια μαθήτευσε κοντά στον φημισμένο ασκητή Παλάμονα, ζώντας βίο μοναχικό. Μετά τον θάνατο του πνευματικού του Πατέρα και Διδασκάλου, έχτισε δικό του κελί σε μια ήσυχη τοποθεσία, σε ένα εγκατελελειμμένο χωριό στις όχθες του ποταμού Νείλου. Όσο ποθούσε, όμως, την ησυχία και την αφάνεια, τόσο η φήμη τον κατεδίωκε. Μαζεύτηκαν γύρω του αρκετοί άνθρωποι, που ποθούσαν να βιώσουν τη γνήσια ευαγγελική ζωή και σιγά – σιγά το μικρό κελί εξελίχτηκε σε μέγα μοναστήρι, το οποίο έφτασε να αριθμεί 9 ανδρικές και 2 γυναικείες Μονές, με αριθμό μοναχών τις 7000 περίπου (κατά άλλους 3000 μοναχούς). Θεωρείται ο ιδρυτής της κοινοβιακής ζωής, διότι είχε πεποίθηση ότι η πνευματική βοήθεια των μοναχών επιτυγχάνεται με το κοινοβιακό σύστημα.

Το Πάσχα του 346 μ.Χ. λόγω λοιμού πέθαναν πολλοί μοναχοί και ο ίδιος ο Όσιος.