Καταγόταν από τα μέρη της Αιγύπτου και από γονείς ευσεβέστατους και πλουσίους. Ενώ ακόμη ήταν μικρός και ζούσε με τους γονείς του, υποβαλλόταν σε άσκηση και ένιωθε ακατανίκητη έλξη προς τον μοναχικό βίο. Αναχώρησε και μετέβη στην ερημική τοποθεσία της Θηβαΐδας του Νείλου κοντά στον μεγάλο ασκητή Παχώμιο, του οποίου υπήρξε θαυμαστής και μιμητής των αρετών. Αν και νεαρός στην ηλικία, είχε αξιοθαύμαστη εγκράτεια και φρόνηση, ώστε ο Παχώμιος να τον έχει σε μεγάλη υπόληψη. Όταν η μητέρα του, αναζητώντας τον, έφτασε στο μοναστήρι και του ζήτησε να επιστρέψει στο σπίτι, ο νεαρός τότε Θεόδωρος αρνήθηκε και η ίδια η μητέρα του προτίμησε να παραμείνει κι εκείνη σε γυναικείο μοναστήρι για τη σωτηρία της ψυχής της.

Εκείνο, όμως, που διέκρινε κανείς ιδιαίτερα στον Θεόδωρο ήταν οι πολλές του γνώσεις στα ιερά γράμματα. Ήταν δεινός μελετητής της Αγίας Γραφής, καθώς και παλαιοτέρων συγγραμμάτων σοφών πατέρων. Ο Παχώμιος βλέποντας την ικανότητα του Θεοδώρου, ότι ήταν δυνατός στη γνώση και την ερμηνεία των Γραφών, όρισε να διδάσκει τους υπόλοιπους αδελφούς του μοναστηριού. Στην αρχή μερικοί από αυτούς αντέδρασαν, διότι δεν ήθελαν να τους μορφώνει ένα παιδί, όπως χαρακτηριστικά έλεγαν. Η ικανότητα, όμως, του Θεοδώρου, θεμελιωμένη σε ταπεινό φρόνημα, κατάφερε να πείσει όλη την αδελφότητα να τον ακούει πρόθυμα και να τον έχουν κατηχητή τους. Μάλιστα, μετά από χρόνια, ομόφωνα τον εξέλεξαν ηγούμενο της Μονής και πάντα τους υπενθύμιζε το θεόπνευστο λόγο της Αγίας Γραφής «τις εντολές του Κυρίου να μελετάς πάντοτε και η σοφία που επιθυμείς θα σου δοθεί».

Μετά τον θάνατο του Παχωμίου τη φροντίδα και τη διοίκηση των μοναστηριών και την καθοδήγηση των μοναχών ανέλαβε ο Θεόδωρος, ο οποίος συνέχισε το έργο του προκατόχου του διδασκάλου και συνασκητή. Με την άσκηση και την απάθεια έφτασε σε μέγα ύψος αρετής και αγιότητας, γι’ αυτό και αξιώθηκε να λάβει την προσωνυμία του Ηγιασμένου, σε συνδυασμό με τη σε βάθος γνώση των ιερών γραμμάτων. Ο Μέγας Αθανάσιος, που επισκέφτηκε τα μοναστήρια της Θηβαΐδας, μακάρισε τους μοναχούς για την ουράνια πολιτεία τους και θαυμάζοντας το έργο και την αγιότητα του Θεοδώρου τον πρόβαλε ως παράδειγμα προς μίμηση στους πατέρες της δικής του περιοχής. Ο Άγιος κοιμήθηκε τον Μάιο του 360 μ.Χ.